سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
147
المباحث الفقهية في شرح الروضة البهية (راهنماى فارسى شرح لمعه) (فارس)
عليه تقسيم مىكنيم لذا در مثال مذكور چون [ 82 ] دو رقم بود از مقسوم نيز دو رقم يعنى [ 62 ] را جدا كرديم و چون اينعدد بر [ 82 ] قابل قسمت نيست يك رقم ديگر به آن اضافه كرده و بدين ترتيب عدد اوّل تقسيم [ 624 ] مىباشد كه بر [ 82 ] وقتى تقسيم كنيم خارج قسمتش عدد [ 7 ] شده و باقيماندهاش [ 50 ] مىشود و چون اين عدد از [ 82 ] كوچكتر و غير قابل تقسيم بر آن است از اينرو رقم بعدى مقسوم يعنى [ 5 ] را پائين آورده و پهلوى [ 50 ] قرار داده و بدين ترتيب عدد مقسوم دوّم [ 505 ] شده كه وقتى بر [ 82 ] تقسيم كنيم خارج قسمتش [ 6 ] و باقى مانده [ 13 ] مىگردد ، سپس چون اين عدد از [ 82 ] بمراتب كوچكتر و كمتر است براى تتمّه عمل رقم بعدى از مقسوم يعنى [ 2 ] را پائين آورده و پهلوى [ 13 ] نهاده و بدين ترتيب عدد مقسوم سوّم [ 132 ] مىشود كه در تقسيمش بر [ 82 ] خارج قسمت [ 1 ] و باقيماندهاش عدد [ 50 ] مىشود ، بنابراين خارج قسمت تقسيم مقسوم بر مقسوم عليه 82 / 50 761 مىشود كه آن را در فارسى به هفتاد و شش عدد صحيح و پنجاه ، هشتاد و دوّم مىخوانند . طريقه قدماء قدماء براى انجام تقسيم به تعداد عدد مقسوم ستونهائى رسم مىنمودند سپس ارقام عدد را بطور جداگانه در خلال و بين ستونها در قسمت فوقانى جدول قرار مىدادند و بعد مقسوم عليه را در جانب پائين جدول بطورى قرار مىدادند كه آخر مقسوم از همين جانب واقع شود . البته به شرطى كه آخر عدد مقسوم عليه بزرگتر از آخر عدد مقسوم نباشد و الّا آن را طورى قرار مىدادند كه آخر عدد مقسوم عليه محاذى عددى